Peter Tom Jones

Artikel verschenen op de website http://www.duurzame-info.be/.  De ecologische economie werkt binnen een ecologisch duurzaam kader dat moet worden afgebakend door de overheid. Ze steunt op een rechtvaardige verdeling van de milieugebruiksruimte en op kostenefficiënte marktmechanismen. Maak er echter geen milieueconomie van, want dat is iets heel anders, stelt Peter Tom Jones, burgelijk ingenieur Milieukunde en specialist terzake.

De milieueconomie zegt (terecht) dat ons huidig economisch marktsysteem faalt op het vlak van het milieu. Het komt erop neer dat een aantal externe kosten, zoals milieukosten, niet ingerekend worden in de prijzen van producten. Milieueconomen stellen dat je dit moet corrigeren en dat je bijvoorbeeld die milieukosten moet doorrekenen in de prijzen. Volgens de theorie zal de markt op die manier tot een maatschappelijk evenwicht komen. Dat klinkt echter beter dan het in werkelijkheid is. Het is niet omdat bijvoorbeeld de brandstofprijzen plots stijgen met 20%, dat je daardoor automatisch een beweging krijgt die ertoe leidt dat de totale uitstoot van CO2 binnen een ecologisch duurzame schaal zou terechtkomen. De markt kan daar geen oplossing bieden. De markt kent geen ingebouwd mechanisme om tot een duurzame schaal te komen. De markt respecteert bovendien enkel maar de koopkrachtige vraag. Mensen zonder koopkracht tellen niet mee. In die zin kan zo’n ‘maatschappelijk evenwicht’ perverse gevolgen hebben. Als je die klassieke berekeningen immers consequent doortrekt, dan blijkt een mensenleven in een arm Afrikaans land veel minder waard te zijn dan in een rijk land, gezien de bereidheid om iets te betalen om ecologische risico’s te vermijden er veel kleiner is.

Denk maar aan de uitspraak van Lawrence Summers, een voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank. Hij stelde dat het Zuiden ondervervuild was en dat het dus hoog tijd werd dat de vuilste economieën van het Noorden zouden worden overgeplaatst naar het Zuiden. Het is een amorele uitspraak die wellicht niet gedeeld wordt door de meeste milieueconomen maar ze toont wel aan waartoe de rechtlijnige doortrekking van die ideeën kan leiden.

Prioritair in de ecologische economie is het opleggen van een ecologisch duurzame schaal. Dat moet gebeuren door overheden, zowel nationale als supranationale. Bij een mondiaal probleem, zoals de globale opwarming, moet die ecologisch duurzame schaal op mondiaal niveau ingesteld worden (bv. door de VN). Je kan vandaag een voorzichtige schatting maken van wat de maximaal toelaatbare CO2-uitstoot bedraagt om ‘gevaarlijke’ toestanden, bijvoorbeeld een stijging van de temperatuur met gemiddeld méér dan 2°C, te vermijden. Dat is eigenlijk een vorm van planning, een planning op wereldvlak. Er zijn uiteraard nog andere soorten van milieuproblemen die zich eerder stellen op regionaal vlak. Ook daar moet je dan in overeenstemming met het probleem een schaal gaan berekenen die opgelegd kan worden door een lokale of regionale overheid.

Verder moet er gezorgd worden voor een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van die milieugebruiksruimte. Je kan wel maxima vastleggen, bijvoorbeeld voor CO2, maar als je het verdelingsmechanisme onrechtvaardig maakt dan heb je misschien wel een ecologisch duurzame situatie maar geen sociale. Pas in derde instantie wordt er een beroep gedaan op de markt (en dus op de milieueconomie) om de eerder opgelegde uitstootreductie zo ‘kostenefficiënt’ mogelijk te realiseren. Als je verschillende bedrijven hebt waarvan het ene zeer ver staat op technologisch vlak en het andere nog gebruik maakt van aftandse procedés, dan zou het onlogisch zijn om van beide bedrijven te vragen evenveel te reduceren. Het is dan efficiënter om die reducties vooral door te voeren in die bedrijven waar er nog maar weinig is gebeurd op ecologisch vlak. Dat is de bedoeling van die marktmechanismen. Dat is dus heel wat anders dan je lot te verbinden aan die markt.

Meer info
Peter Tom Jones (1973) is Burgerlijk Ingenieur Milieukunde, Doctor in de Materiaalkunde en werkzaam als post-doctoraal onderzoeker aan de KULeuven. Hij is (co-)auteur van tal van boeken waarin de ecologische economie in meer detail wordt uitgewerkt: Terra Incognita (GINKGO peer review reeks, Academia Press, Gent, 2006/2007), Globaal ten onder? Pleidooi voor een ecologische omslag (Attac-Vlaanderen, 2006/2007) en Het klimaatboek: Pleidooi voor een ecologische omslag (EPO, 2007). Zie ook http://www.petertomjones.be/ en www.yabasta.be voor tal van artikels omtrent dit thema.