Serge de Gheldere en Peter Tom Jones bestrijden in het volgende opiniestuk (De Morgen, 3/8/2007) de klimaatscepsis, met in het bijzonder aandacht voor de Channel 4-documentaire The Great Global Warming Swindle. Jones en de Gheldere: "De documentaire verdraait de werkelijkheid, is misleidend en zou bijgevolg uit de handel moeten worden genomen, stelden 37 klimaatexperts in een open brief aan de regisseur." Onderaan de tekst vindt u ook de reactie van een lezer in DM (4/8). Het is een reactie die typisch is voor het klimaatscepticisme. Het onderscheid tussen een vakliteratuurpublicatie (peer-review kwaliteitscontrole) en één of ander opiniërend stuk in een populair blad kan niet genoeg worden onderstreept... Rest ons de vraag hoe het komt dat, ondanks de verpletterende wetenschappelijke consensus, het scepticisme zo populair is bij de leek? Mijns inziens wordt het dringend tijd dat we beginnen samenwerken met psychologen en sociale marketeers om dit verdringingsmechanisme te begrijpen en positief te beïnvloeden.

Het opiniestuk in DM, 3/8 

Hoewel de recentste wetenschappelijke gegevens wijzen op een versnelling van de klimaatopwarming is er de laatste maanden een nieuwe golf van klimaatscepticisme aangespoeld. De documentaire The Great Global Warming Swindle van Martin Durkin werpt zich op als alternatief voor An Inconvenient Truth. Sinds de première van Durkins film in maart op de Britse commerciële zender Channel 4 gaat hij vlot over de toonbank en wordt hij via het internet massaal bekeken. In juli 2007 werd de documentaire ook nog op de Nederlandse televisie (KRO) vertoond, gevolgd door een hilarisch debat.

Durkin is niet aan zijn proefstuk toe. Eerder maakte hij al een hele reeks controversiële programma's in opdracht van Channel 4. Zo stelde hij in 1999 dat siliconenimplantaten de kans op borstkanker verkleinen. In Against Nature (1997) vergeleek hij milieuactivisten met nazi's die een complot voerden tegen de armen in de wereld. En in de documentaire Modified Truth (2000) hield hij een kritiekloos pleidooi voor genetisch gemanipuleerde organismen. Telkens opnieuw kwamen er klachten van wetenschappers die zich misbruikt voelden door de misleidende wijze waarop Durkin omging met hun getuigenissen.

Terwijl moderne klimaatsceptici als Björn Lomborg inmiddels erkennen dat de mens de aarde opwarmt (zijn kritiek is nu veeleer van economische aard), spitst Durkins documentaire zich opnieuw toe op de verantwoordelijkheidsvraag: is de mens wel verantwoordelijk voor de huidige opwarming? Het hoofdargument van zijn documentaire is gebaseerd op een alternatieve hypothese die voor de globale opwarming is. Verdedigers van deze theorie zoals Richard Linzen, kroongetuige in The Great Global Warming Swindle, stellen de natuurlijke cyclus van de zonneactiviteit verantwoordelijk voor de huidige opwarming. Het betreft zowel de intensiteit van de zonnebestraling zelf als de kosmische stralen die indirect een invloed hebben op het klimaat. Volgens deze hypothese gaat minder kosmische straling gepaard met minder wolken. Dat impliceert dat er minder zonne-energie wordt teruggekaatst, wat dan weer leidt tot een temperatuurstijging.

In het rapport van het IPCC van februari 2007 werd deze hypothese uitgebreid onderzocht voor de periode 1750-2005. Hoewel het opwarmende effect van wijzigende zonneactiviteit werd erkend, stelde men vast dat dit zonne-effect ongeveer twintig keer kleiner is dan de opwarmende invloed van de uitstoot van broeikasgassen door de levensstijl van de mens. Veranderingen in zonneactiviteit zijn op geen enkele wijze in staat de opwarming te verklaren. Bovendien is een nieuwe vakpublicatie verschenen in The Proceedings of the Royal Society, waarin wordt aangetoond dat sinds 1985-'87 de zonneactiviteit precies in de klimaatafkoelende richting is geëvolueerd.

Als de zonneactiviteit dan al een markante invloed zou hebben gehad, zou die met andere woorden een afkoeling moeten hebben veroorzaakt sinds 1987. In de praktijk zag men evenwel een verdere temperatuurstijging van 0,3 graden Celsius, die grotendeels verklaard kan worden door de versnelde toename van (door de mens uitgestoten) broeikasgassen in de atmosfeer. De basisstelling van The Great Global Warming Swindle deugt dus niet.

De manier waarop kritiekloos wordt omgegaan met dit zonne-effect is typerend voor de rest van de film. Begrijpelijk als je weet dat de documentaire aan geen enkele vorm van kwaliteitscontrole is onderworpen. De reacties op de elementaire gebreken bleven niet lang uit. In totaal ontving Ofcom, de verantwoordelijke uitzender van de Channel 4-documentaire, 246 klachten. Professor Carl Wunsch, een van getuigen in de film, stelt dat zijn uitspraken totaal verkeerd zijn weergegeven. L'histoire se répète. Hij oppert dat de film niet meer dan pure propaganda is, volledig in de lijn met die van de Tweede Wereldoorlog. In een open brief aan Durkin stelden 37 klimaatexperts dat de film de werkelijkheid verdraait, misleidend is en bijgevolg uit de handel zou moeten worden genomen.

Slotsom: Durkin is met zijn documentaire alvast in zijn opzet geslaagd om bij de leek eens te meer twijfel te zaaien. Het resultaat is dat, net op het moment dat de wetenschappelijke consensus over de menselijke oorzaak van een versnelde opwarming nog duidelijker wordt, sceptici de realiteit hopeloos verdraaien. De gevolgen laten zich raden. Een recente opiniepeiling heeft aangetoond dat in dit land één op de drie mensen nog altijd niet gelooft dat de mens de hoofdverantwoordelijke is voor de huidige klimaatcrisis.

We zijn nochtans aanbeland op een tipping point in de geschiedenis. De keuzes die we vandaag maken, bepalen welke toekomst ons morgen te wachten staat. We kunnen het probleem blijven ontkennen, de andere kant opkijken en hopen dat iets of iemand anders de klimaatcrisis voor ons zal oplossen, of we kunnen ons focussen op de kansen die deze crisis met zich meebrengt. Dat zijn niet alleen nieuwe economische opportuniteiten en nieuwe banen, maar vooral - zoals Al Gore zegt - iets wat weinige generaties voor ons gekend hebben: een gezamenlijk moreel doel dat de grenzen van politieke partijen, regio's en religies overstijgt, en dat ons dwingt om bekrompenheid en politieke conflicten terzijde te leggen en een echte morele en spirituele uitdaging aan te gaan.

Serge de Gheldere is industrieel ingenieur elektromechanica. Hij is werkzaam als klimaatambassadeur voor Al Gore, gasthoogleraar aan Groep T Leuven Engineering School en zaakvoerder van Futureproof/ed.

Peter Tom Jones is burgerlijk ingenieur milieukunde, doctor in de materiaalkunde en werkzaam als postdoctoraal onderzoeker aan de KU Leuven. Hij schreef mee aan Terra incognita: globalisering, ecologie en rechtvaardige duurzaamheid en Het klimaatboek.

***

Reactie in DM, 4/8: "Global warming swindle "

Onlangs las ik in het Nederlandse weekblad Elsevier (14/07) dat ene Timothy Patterson, gerenommeerd wetenschapper, professor en directeur van het Ottawa-Carleton Geoscience Centre in Canada, in een artikel had aangetoond dat de veranderingen in de straling van de zon de recentste klimaatveranderingen veroorzaken. CO2-variaties laten daarentegen weinig verband zien met het klimaat op lange, halflange en zelfs korte termijn.

In hun opiniestuk willen de heren Serge de Gheldere en Peter Tom Jones even komaf maken met de documentaire The Great Global Warming Swindle (DM 3/8). Van een klimaatambassadeur voor Al Gore mag je dat inderdaad verwachten. Het hoort blijkbaar bij de job.

Wat mij vooral opvalt, zijn de zeer tegenstrijdige berichten die hierover in de media verschijnen. Voor de ene (en velen) is het zonneklaar dat de mens de klimaatverandering veroorzaakt, de ander (onder wie ik mezelf reken) kan niet genoeg de rol van de zon benadrukken.

Voor eens en voor altijd: het IPCC is een hoofdzakelijk politiek instituut. Ons hele zonnestelsel is aan het opwarmen. De temperatuur op Mars is sinds dertig jaar met 1 graad gestegen (bron: NASA) en het menselijke aandeel in de CO2-uitstoot is slechts een fractie van het geheel en kan alleen maar indirect een kleine invloed uitoefenen op ons klimaat.

Begrijp me niet verkeerd, mijn hele interesse voor de klimaatverandering is ontstaan dankzij de documentaire van Al Gore en wat de gevolgen van de klimaatverandering betreft, is zijn aanpak zeer relevant en baanbrekend. Zijn wetenschappelijke uiteenzetting over de oorzaken ervan kan mij daarentegen totaal niet overtuigen en zit vol hiaten.

De poging van Serge de Gheldere en Peter Tom Jones om hierop een kritisch antwoord te bieden door de documentaire The Great Global Warming Swindle af te doen als flauwe zever en halfbakken leugens is mij echter een brug te ver. Het ruikt zelfs een beetje naar een rituele boekverbranding. Zij doen precies alsof de menselijke oorzaak in de klimaatopwarming een wetenschappelijk uitgemaakte zaak is. Dat is pas een misleiding van formaat.

Het draait hier overigens niet om "nieuwe economische opportuniteiten en nieuwe banen", maar om de waarheid, om het feit dat de vinger op de wonde moet worden gelegd. Pas dan kunnen wij adequaat reageren en zullen onze handelingen ook effectief iets uithalen. Om het met de woorden van Patterson te zeggen: Koning Knutachtige maatregelen zullen ons niet helpen en ons alleen maar veel geld kosten, vooral voor de gewone consument. Koning Knut was een koning die volgens de Noorse sagen de golven de opdracht gaf terug te gaan. Ze luisterden niet.

Kris Smets, Antwerpen