Peter Tom Jones

Lomborg doet het weer. De Nobelprijs voor Vrede is nog maar net toegewezen en 's werelds klimaatscepticus numero uno gaat in het tegenoffensief. In een lang interview in De Morgen van vandaag (15/10/2007, p. 15) doet hij opnieuw zijn verhaal over het feit dat Kyoto geen zin heeft en dat we ons beter kunnen aanpassen aan de klimaatwijzigingen in plaats van een duur klimaatbeleid te voeren. Het is een verhaal dat hij ook in zijn nieuwe boek Cool it brengt. In Hoofdstuk 2 van Terra Incognita heb ik samen met Roger Jacobs al uit de doeken gedaan waarom Lomborgs ééndimensionale economische logica problematisch is. Ook tijdens mijn powerpointpresentaties (zie bv. hieronder) heb ik aangetoond waarom lineaire, simplistische kosten-batenanalyses fundamenteel falen wanneer het over het klimaat gaat. In een complex systeem zoals het klimaat, met kritische drempelwaarden, onomkeerbaarheden, positieve feedbacks, meervoudige tijdschalen etc., zijn dergelijke (kwantitatieve) KBA's volledig zinloos. En bovendien immoreel als je weet dat de landen die niet verantwoordelijk zijn voor het probleem wel de zwaarste klappen krijgen. In het Streven-nummer van januari zal er een uitgebreide analyse verschijnen over de verschillende gedaanten van het klimaatscepticisme (Jones & De Meyere, 'Klimaatsceptici in het tegenoffensief', 2008). Ook dat van Lomborg komt hier uitvoerig aan bod. Hieronder geef ik een uittreksel weer uit dat artikel... Verder vindt u ook nog een recensie van Prof. Dasgupta (over Lomborgs Cool it) in het vakblad Nature. Daarin wordt met klem aangetoond waarom Lomborgs economisme niet opgewassen is tegen de complexiteit van het klimaatvraagstuk.  Deze prof. in economie vat Lomborgs analyse samen als "a case of muddled concreteness".

Powerpoint 'Klimaatscepticisme is gevaarlijk' (Jones, Nieuwpoort, 24/8/2007) (http://www.petertomjones.be/content/view/141/38/)

Terra Incognita (Jones & Jacobs, Academia Press, 2006/2007) http://www.petertomjones.be/content/view/18/28/

Uit het stuk voor Streven (januari 2008)
Uittreksel

(...) 

3. Is het probleem wel zo ernstig? In zijn bestseller The Skeptical Environmentalist opperde Björn Lomborg, ’s werelds invloedrijkste klimaatscepticus, in 2001 nog: ‘It is likely that the temperature will be at or below the B1 estimate (less than 2°C in 2100) and the temperature will certainly not increase even further into the twenty-second century’ . Zoals elders aangegeven was dit in 2001 al een wetenschappelijk onverantwoorde stelling . Anno 2007 is die hypothese helemaal achterhaald. B1 is het meest optimistische van de zes CO2-uitstootscenario’s van het VN-klimaatpanel. De verschillende scenario’s worden allen even plausibel geacht. Zelfs in dat meest optimistische toekomstscenario komt het nieuwe VN-rapport van 2007 tot de conclusie dat het zeer onwaarschijnlijk is dat we onder de beruchte 2°C blijven ten opzichte van de pre-industriële temperatuur. De grens van 2°C opwarming kan alleen worden vermeden als de mensheid haar uitstoot nog drastischer vermindert tegen 2050 dan in het ultralage B1-scenario vooropgesteld. Conclusie: de opwarming gaat minstens gematigd sterk zijn.

4. Is een krachtige aanpak economisch wel zinvol? Dit is de loopgraaf die door Lomborg  en andere klimaatsceptici zoals Luc Bonneux tegenwoordig wordt ingenomen. Hun aandacht is geruisloos verschoven naar het economische niveau, met het argument dat drastische klimaatmaatregelen financieel weinig zinvol zijn: ‘Je tracht niet het klimaat te beheersen […] maar wel de ongewenste gevolgen van klimaatsverandering. Je pikt de meevallers mee […] en tracht de gevolgen van de tegenvallers te beperken’ . Die economische logica komt als volgt tot stand. Stel dat men vandaag forse en dus ‘dure’ maatregelen wil treffen voor een positief klimaateffect, dan worden door de traagheid in het klimaatsysteem de gewenste gevolgen van dat CO2-reductiebeleid pas zichtbaar in een verre toekomst. Om te beslissen of het zinvol is te investeren in zo’n klimaatbeleid zullen economen de kosten en de baten van de klimaatmaatregelen met elkaar vergelijken. Het toekomstig klimaatvoordeel (vermeden milieuschade) wordt daarbij gemonetariseerd (in geld uitgedrukt) en teruggerekend naar een bedrag vandaag, de zogeheten contante waarde (net present value). Dit economisch proces noemt men ‘verdisconteren’. Als het verdisconteerde klimaatvoordeel, dat pas in de toekomst tot uiting komt, kleiner uitvalt dan de economische kostprijs, dan zullen economen pleiten nu niets te ondernemen. Cruciaal in deze investeringsafweging is de keuze van de discontovoet. Omdat ons geldstelsel gebaseerd is op (positieve) rente, zal men met een positieve discontovoet werken. Hoe hoger deze discontovoet, hoe minder een klimaatvoordeel in de toekomst vandaag monetair zal meetellen.

Klimaatsceptici als Lomborg opteren voor hoge discontovoeten en dus voor het systematisch onderwaarderen van de toekomst. Het zou weinig zin hebben nu ‘dure’ klimaatmitigatie in te stellen omdat de verdisconteerde voordelen niet opwegen tegen de kostprijs. Hun conclusie luidt dat het veel zinniger is om de gevolgen van de klimaatwijzigingen af te wachten en vooral geld te spenderen aan aanpassingsacties. Toekomstige generaties – die rijker zullen zijn dan wij, zo stelt men – zijn beter in staat de noodzakelijke maatregelen te treffen.

Los van het ons inziens immorele karakter van dit denken, berust alles op de keuze voor een hoge discontovoet, die subjectief is. Indien men gebruikmaakt van lagere discontovoeten, komt men tot heel andere conclusies. In dat licht vestigen we de aandacht op het werk van ex-Wereldbankeconoom Nicholas Stern. Die maakte in opdracht van de Britse regering eveneens een grootschalige kosten-batenanalyse . Hij gebruikte in zijn rapport een relatief lage discontovoet. Op die manier kwam Stern tot de conclusie dat ‘niets doen’ een economische recessie zou teweegbrengen: een jaarlijks verlies van 5 tot 20% van het Bruto Mondiaal Product. Hij stelde daarom voor om minstens 1% van het Bruto Mondiaal Product te spenderen aan klimaatmaatregelen . Economisch gezien is dat zinvol, aldus Stern, omdat de kostprijs van zo’n beleid lager is dan de toekomstige schade in afwezigheid van een klimaatbeleid. De vergelijking toont meteen aan hoe economische berekeningen afhangen van hun aannames, die zelden openlijk worden uitgesproken. Een cruciale vraag is dan ook: wie heeft het recht om de discontovoet te kiezen en zo te beslissen in hoeverre de toekomstige generaties gevrijwaard blijven van klimaatellende?

Ecologische economen hebben nog andere bezwaren tegen dit type grootschalige kosten-batenanalyse. De economische redenering gaat voorbij aan het feit dat hoe langer men wacht in te grijpen, hoe groter de gevolgen zullen zijn en hoe langer die zullen nawerken. Men stelt de toekomst ten dienste van het heden in plaats van het heden te zien als basis voor een duurzame toekomst. En kan men wel een monetaire waarde toekennen aan complexe milieufuncties? Wat is de waarde van biodiversiteit of een stabiel klimaat? Daarbij komt dat de eenzijdig economische logica van Lomborg geen rekening houdt met het ethische probleem dat de landen die de laatste tweehonderd jaar voor de grootste uitstoot hebben gezorgd (de Verenigde Staten, Europa en Japan: ongeveer zestig procent van de historische koolstofuitstoot) niet de landen zijn waar vandaag en morgen de slachtoffers vallen (Aziatische megadelta’s, zwart Afrika). Die kwetsbare regio’s beschikken niet over de middelen om zich aan te passen aan de toekomstige droogte (Afrika) of aan de stijging van de zeespiegel (megadelta’s). Een succesvol aanpassingsbeleid vereist financiële hulp van de rijke landen. En zelfs met grootschalige adaptatie in die landen raakt men er niet. Zonder ernstig mitigatiebeleid loopt de totale temperatuurstijging uit de hand en opnieuw zullen de landen die niet verantwoordelijk zijn voor het probleem de zwaarste klappen krijgen. Zonder daling van de (mondiale) uitstoot gaan we naar (zeer gevaarlijke) temperatuurstijgingen boven de 3°C. We begeven ons in een terra incognita , met geopolitieke gevolgen die niet te overzien zijn.

(...)

De recensie in Nature (449, September 2007)

Published online: 12 September 2007 | doi:10.1038/449143a
 

A challenge to Kyoto
Partha Dasgupta
Standard cost–benefit analysis may not apply to the economics of climate change.

Cool It: The Skeptical Environmentalist's Guide to Global Warming
by Bjorn Lomborg
Knopf/Cyan-Marshall Cavendish: 2007 272 pp. $21

Bjorn Lomborg's The Skeptical Environmentalist created a sensation six years ago. The author offered figures to dismiss claims that the ecological-resource base in many parts of the world is deteriorating, and argued that the costs of reducing ecological losses are usually higher than the benefits. Never mind that several of the world's foremost environmental scientists expressed more than mere scepticism towards Lomborg's grasp of their science: prominent publications such as The Economist promoted the book vigorously and wrote sermons on how scientists should practise their craft. People learning of my own work in developing ecological economics would ask, "And have you read Lomborg?" — implying, "Why have you thrown away so much of your working life?"

Things have changed over the past year. Former US vice-president Al Gore's film An Inconvenient Truth and the Fourth Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change have given rise to great public concern, and many now regard global warming to be the central problem facing humanity. Lomborg's latest book, Cool It, is a response to that change in public perception. He doesn't question the science, which says that rising concentrations of greenhouse gases in Earth's atmosphere are affecting our climate system; he questions whether we should do much about it. If The Skeptical Environmentalist was the relentless prosecuting counsel, Cool It is the hard-headed but caring economist.

The book is a series of exercises in cost–benefit analysis, interspersed with quotes on climate change from the writings of famous people who should know better than to speak in hyperboles. Lomborg produces figures to show that it would be better to replace the Kyoto Protocol with strategies that encourage economic growth and blunt the harmful effects of climate change. Here is a sample: did you say Kyoto would result in fewer floods? Maybe, but it would reduce flood damage by only US$45 million a year, whereas building appropriate infrastructure could lower it by $60 billion a year. Didn't you also say that global warming would cause additional deaths from heatwaves? Yes, but what about the greater numbers who would not die of cold? Are you worried about deepening poverty in the tropics without Kyoto? You shouldn't be, because Kyoto would reduce the number of undernourished people in 2080 by only 2 million, whereas the United Nations proposes in its Millennium Development Goals to reduce the number by 229 million by 2015. What about more severe hurricanes? Well, Kyoto would reduce the increased annual damage by only 0.6%, whereas taking better precautions could lower it by 250%. And so on.

Lomborg reports that Kyoto's annual cost would be $180 billion in foregone output, whereas the smart strategies he outlines, which would include an annual expenditure of $25 billion on research and development in clean technologies, would cost a mere $52 billion a year. By his reckoning, those strategies would limit the rise in concentration of carbon dioxide to 560 parts per million (p.p.m.) and the accompanying temperature rise to 4.7 °C. Smart strategies would cost far less than Kyoto, deliver higher economic growth worldwide, and markedly reduce poverty. From the vantage point of Kyoto, there is a free lunch to be had wherever you look.

You might say that the Kyoto Protocol was misconceived and that the world should develop a bolder programme of action, with much higher carbon taxes, international cooperation to reduce hunger, disease and habitat destruction, and development of clean technologies and ways to sequester carbon. But in Lomborg's view, doing more of a bad deal is rarely smart, so he doesn't countenance going beyond Kyoto. All this is spelt out in such a breezy, engaging style, it's hard not to find the arguments entirely reasonable.

Unfortunately, Lomborg's thesis is built on a deep misconception of Earth's system and of economics when applied to that system. The concentration of CO2 in the atmosphere is now 380 p.p.m., a figure that ice cores in Antarctica have revealed to be in excess of the maximum reached during the past 600,000 years. If there is one truth about Earth we all should know, it's that the system is driven by interlocking, nonlinear processes running at different speeds. The transition to Lomborg's recommended concentration of 560 p.p.m. would involve crossing an unknown number of tipping points (or separatrices) in the global climate system. We have no data on the consequences if Earth were to cross those tipping points. They could be good, or they could be disastrous. Even if we did have data, they would probably be of little value because nature's processes are irreversible. One implication of the Earth system's deep nonlinearities is that estimates of climatic parameters based on observations from the recent past are unreliable for making forecasts about the state of the world at CO2 concentrations of 560 p.p.m. or higher. Moreover, the nonlinearities mean that doing more of a bad deal (Kyoto) may well be very good.

These truths seem to escape Lomborg. His cost–benefit analysis involves only point estimates of variables (interpreted variously as 'most likely', 'expected', and so forth), implying that he believes we shouldn't buy insurance against potentially enormous losses resulting from climate change. His concerns over the prevalence of malaria, undernutrition and HIV in today's world show that he is an egalitarian. There is, then, an internal contradiction in his value system, because if you are averse to inequality you should also be averse to uncertainty.

The integrated assessment models of Earth's system on which Lomborg builds his case are arbitrarily bounded on either side of his point estimates. It can be shown that if those bounds are removed (as they ought to be), even a small amount of uncertainty — when allied to only a moderate aversion to uncertainty — would imply that humanity should spend substantial amounts on insurance, even more than the 1–2% of world output that has been advocated. If the uncertainties are not small, standard cost–benefit analysis as applied to the economics of climate change becomes incoherent, even if those uncertainties are judged to be thin-tailed (gaussian, for example); this is because the analysis would say that no matter how much humanity chooses to invest in protecting Earth from passing through those later tipping points, we should invest still more.

Economics helps us to realize what we are able to say about matters that will reveal themselves only in the distant future. Simultaneously, it helps us to realize the limits of what we are able to say. That, too, is worth knowing, for limits on what we are able to say are not a reason for inaction. Lomborg's seemingly persuasive economic calculations are a case of muddled concreteness.