Peter Tom Jones

Interview verschenen in Kerk en Leven, 17 oktober 2007. 

Onze aarde warmt op, maar wat zijn de gevolgen?
De twijfel voorbij

Erik De Smet

VOOR Peter Tom Jones, verbonden aan de faculteit Toegepaste Wetenschappen van de K.U.Leuven, zijn de algemene reacties op de klimaatverandering beeldend te vergelijken met iemand die van een hoge toren valt. „Het valt eigenlijk nog mee, dat vallen. Zolang je niet bent geland”, grijnst de milieuingenieur. Los van de milieugevolgen, aldus Jones, heeft de  klimaatverandering ook sociale en morele aspecten. „De klimaatkwestie versterkt de kloof tussen arm en rijk. Vooral laaggelegen gebieden, grote delta’s zoals Bangladesh, en Afrika zullen getroffen worden. Projecties tonen aan dat bij een temperatuurstijging van meer dan 2,5 graden minstens drie miljard mensen worden bedreigd door waterschaarste. De zwaarst getroffen gebieden zijn echter niet verantwoordelijk voor het probleem. Neen, dat zijn – en in ruime mate – de Verenigde Staten, Europa en Japan.”

Loopgraven

„Ook in Europa worden vooral de zwaksten getroffen. Zomerse hittegolven bedreigen vooral geisoleerde bejaarden. Kinderen met zwakke luchtwegen ondervinden als eerste de hinder van smog en fijn stof in de vervuilde stedelijke lucht. De maatschappelijke kosten van de vervuiling worden met andere woorden door de zwaksten betaald. De liberale ethiek stoot hier op haar grenzen. Wat nodig is, is een ethiek van verbondenheid”, verzekert Jones. Onlangs nog zond Canvas een documentaire uit waarin twijfel werd uitgedrukt over de effecten van de opwarming van de aarde. Het zou allemaal niet zo erg zijn als de wetenschappers van het klimaatpanel van de Verenigde Naties laten uitschijnen. Voor Peter Tom Jones voeren de tegenstanders, „klimaatsceptici”, een  stellingoorlog. Ze verschansen zich in een loopgravencomplex. Telkens ze één stelling moeten prijsgeven, trekken ze zich terug in een volgende. „Hoe dat zo zit? Het eerste twistpunt was of de aarde nu al dan niet opwarmt. Daarover kwam snel wetenschappelijke duidelijkheid. Sinds 1900 is het klimaat met 0,76 graden opgewarmd”, verzekert Peter Tom Jones. „Tweede twistpunt betrof de oorzaak hiervan. Sceptici wezen een verhoogde activiteit van de zon aan als de boosdoener. Het VN-klimaatpanel vlooide alle beschikbare studies uit en kwam tot de slotsom dat sinds 1750 de zon slechts een beperkte invloed heeft op de opwarming. De invloed van door menselijke activiteit veroorzaakte broeikasgassen blijkt twintigmaal groter. Bewuste documentaire haalt cijfers aan, maar slechts tot het jaar 1980. Vanaf dan zijn de cijfers immers volstrekt niet meer in het plaatje te passen. Dat is manipulatie, en velen tuinen erin. Een derde van de bevolking in het Westen weigert te geloven dat de mens verantwoordelijk is voor de huidige opwarming van de aarde.” De volgende stelling van sceptici is dat de opwarming al bij al wel meevalt. Jones: „Zelfs in de meest optimistische scenario’s zal de  opwarming in het jaar 2100 minstens twee graden bedragen. Daarmee overschrijden we de grens van ‘gevaarlijke opwarming’, wat ongetwijfeld gevolgen zal hebben voor mens en milieu: almaar meer overstromingen en droogte, hittegolven, waterschaarste, voedseltekort...”

Kostprijs

De bekende scepticus Björn Lomborg ontkent niet langer dat de opwarming de volgende eeuw wel degelijk „gematigd sterk” zal zijn. Nu stelt hij echter dat de kostprijs van een (mogelijk) klimaatbeleid niet opweegt tegen de nadelen die wij van de klimaatverandering zullen ondervinden. Dat is de vierde en laatste loopgraaf. Peter Tom Jones vindt deze redenering mank lopen. „Vandaag niets doen zal ons 5 tot 20 procent van het bruto mondiaal product kosten. En er is ook een morele reden om nu al met een nieuw beleid te beginnen: de ‘klimaatslachtoffers’ leven in landen die niet verantwoordelijk zijn voor de nefaste uitstoot van broeikasgassen.” Wat hoort er dan te gebeuren? Jones ziet allereerst heil in de ontwikkeling van technologie die focust op energiebesparing en hernieuwbare energie: „De kennis bestaat, maar meer investeringen zijn nodig. Ook de overheid kan daarin helpen. Waarom kunnen sociale woningen niet gebouwd worden volgens het model van een ‘passief huis’, zodanig geïsoleerd dat het haast geen verwarming behoeft. Groene fiscaliteit, die de ware kostprijs ook op milieuvlak doorrekent, kan de weg vrijmaken voor hernieuwbare energie en energiebesparing. Waarom kost een treinticket naar Zuid-Frankrijk meer dan een vliegtuigreis naar dezelfde bestemming, terwijl de trein veel minder bijdraagt aan de uitstoot van broeikasgassen?” Dat doorrekenen in de uiteindelijke prijs van een product zal ongetwijfeld bij vele consumenten kwaad bloed zetten. Volgens Jones gaat het nochtans over een ‘taksombouw’. Jones wijst net als het VN-klimaatpanel op het belang van gedragswijziging. „Het gaat er niet om de mensen een schuldgevoel aan te praten, maar hen zelf vragen te laten stellen bij de wijze waarop we reizen, rijden, wonen, eten. Overheden moeten bovendien zelf het goede voorbeeld geven. Belangrijk daarbij is ook dat gemeenschappen, bewegingen, ja ook parochies betrokken geraken bij het veranderingsproces.”