In dit artikel in het Christelijke opiniërende weekblad Tertio (2 Januari 2008, p. 13) somt Peter Tom Jones de zonden tegen het milieu op.
‘Na ontkenning volgt nu toch aanpak’
2007 was een topjaar voor het milieubewustzijn. Toch was de kloof tussen weten en daarnaar handelen nooit zo groot als bij de klimaatverandering. Dat komt volgens de Leuvense milieudeskundige Peter Tom Jones omdat overdonderende feiten altijd eerst worden ontkend of geminimaliseerd. ‘Die fase moeten we door, maar we kunnen de klimaatcrisis niet blijven ontkennen.’
Download pdf Tertio-artikel hier
Het jaar 2007 zal de geschiedenisboeken ingaan als dat waarin het klimaat op de politieke agenda werd gezet. Een stortvloed aan impactrapporten passeerde de revue en de G8, de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN) en de Europese Unie (EU) behartigden uitvoerig het milieuvraagstuk. Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) publiceerde zijn vierdelige rapport over de oorzaken, de gevolgen en de mogelijke aanpak van de klimaatopwarming. Naast het IPCC stonden het United Nations Environment Programme (UNEP) in de Global Environment Outlook 4 en het VN-ontwikkelingsprogramma in het Human Development Report 2007/2008 stil bij de uitdagingen die door de klimaatdestabilisatie op ons afkomen. Voeg daar nog de Nobelprijs voor de vrede voor Al Gore en het IPCC aan toe en niemand zal ontkennen dat 2007 zorgde voor de bewustwording van de milieucrisis. ,,Ondanks die stroom aan officiële rapporten worden er helaas bitter weinig klimaatmaatregelen genomen. De politieke moed ontbreekt om over de staatsgrenzen heen een positief klimaatbeleid uit te werken,’’ zegt Peter Tom Jones. ,,We weten dat het klimaat verandert en welke catastrofale gevolgen dat heeft, maar we doen gewoon voort alsof er geen vuiltje aan de lucht is.’’ De milieudeskundige bekijkt aan de hand van enkele stellingen het milieuvraagstuk en legt uit waarom de kloof tussen weten en handelen zo groot blijft.
1. De VN-milieutop in Bali was (bijna) een maat voor niets.
,,De wereldklimaatconferentie in Bali van begin december 2007 had de eerste fundamenten moeten leggen voor een opvolgingsakkoord voor Kyoto. Het Kyotoprotocol dat in 2012 afloopt, was een eerste stap naar een cruciale uitstootvermindering. In een post-Kyotoakkoord moeten we een tandje bijsteken door twee types van maatregelen: we moeten ons aanpassen aan de onvermijdelijke klimaatwijzigingen (adaptatie) en we moeten de uitstoot drastisch beperken met 50 tot 85 procent tegen 2050, willen we de uiteindelijke temperatuurstijging binnen aanvaardbare grenzen houden (mitigatie). De Verenigde Staten (VS) weigerden evenwel die bindende doelstellingen en met die houding boycotten ze de milieutop, al gaven ze uiteindelijk onder internationale druk toe dat een globaal stappenplan nodig is.’’
2. Ik pas me niet aan, als ook anderen dat niet doen.
,,Die uitspraak geldt voor zowel staten als individuen. Hoe meer enkelingen het goede voorbeeld geven, hoe meer anderen daarbij aansluiten. De VS kijken naar wat China doet en omgekeerd. Daarom is de houding van de VS zo belangrijk. Zodra zij hun goede wil tonen, zullen ook landen met groei-economieën zoals China meedoen en dan komt er een stevig akkoord. China is bezorgd omdat het veel effecten van de klimaatwijziging – zoals de oprukkende verwoestijning – zal ondervinden, maar tegelijk wil het terecht zijn welvaartsachterstand inhalen.’’
3. Voortdoen zoals we bezig zijn, is geen optie.
,,Dat de Vlaamse regering verzet aantekende bij de EU tegen de twintigprocentnorm, terwijl we weten dat we tegen 2050 naar tachtig procent verminderde uitstoot moeten, is problematisch. Die twintig procent is zonder veel moeite haalbaar. In plaats van een beleid dat achter de feiten aanholt, zouden we beter met een proactief milieubeleid een voorsprong opbouwen. Het stimuleren van een ecologische economie creëert nieuwe jobs. Een aantrekkelijker openbaar vervoer vermindert de mobiliteitsproblemen en verbetert de luchtkwaliteit. In tijden waarin de fossiele brandstoffen uitgeput raken en te duur worden, bieden hernieuwbare energie en het beter isoleren van onze huizen alleen maar voordelen. Door de toenemende energieprijzen daalt de koopkracht en dat treft vooral de armen. Ook dat is een argument voor energievernieuwing.’’
4. Weinig zichtbare gevolgen, dus geen ingrepen nodig.
,,De westerse landen die de milieucrisis veroorzaken, merken het minst van de klimaatwijzigingen en in geval van nood kunnen zij zich door bijvoorbeeld extra dijken verdedigen. In een land als Bangladesh daarentegen wonen miljoenen mensen in een bedreigd gebied, maar zij kunnen de middelen die hen tegen gevaarlijke cyclonen beschermen, niet betalen. Wereldwijd werden tot nu toe – naast de even noodzakelijke CO2-reductie – te weinig adaptatiemaatregelen genomen. Dat leidt volgens Desmond Tutu tot een regelrechte ‘aanpassingsapartheid’, want het zijn de armste landen die het zwaarst worden getroffen. De klimaatverandering maakt de kloof tussen Noord en Zuid alleen maar groter, tenzij het Noorden de aanpassing van de kwetsbare landen ondersteunt.’’
5. Nooit was de kloof tussen weten en doen zo groot.
,,Wanneer we mensen met zo’n complex gegeven als het klimaatvraagstuk confronteren en daardoor hun levensstijl betwisten, dan zoeken ze een manier om met die overdonderende feitenkennis om te gaan. In een eerste fase wordt het probleem ontkend en geminimaliseerd door te beweren dat het klimaat altijd al veranderde of dat niet de mens, maar de zon voor de opwarming van de aarde verantwoordelijk is. Die defensiemechanismen zijn een psychologische bescherming, maar ze zijn een barrière om daadwerkelijk een oplossing te zoeken. Velen beseffen nu dat we anders moeten gaan leven, maar ze vrezen dat een gedragsverandering te moeilijk is en overschatten de tijd en energie die dat kost. Kennis alleen leidt niet tot een gedragsverandering. Slechts een minderheid is in staat zelf conclusies uit de wetenschappelijke informatie te trekken en hun gedrag daaraan aan te passen. Radicale bekeringen zijn een uitzondering.’’
6. De politiek moet het voorbeeld geven.
,,Als individu tegen de stroom in zwemmen, lukt niet voor de meerderheid van de mensen. De stroomrichting zelf moet worden omgebogen en de sleutel daarvoor ligt bij de overheid, zowel lokaal, nationaal als supranationaal. De Engelse vakliteratuur spreekt over de 4 E’s: exemplify (geef het goede voorbeeld), engage (zorg voor een ruime betrokkenheid), encourage (moedig duurzame keuzes aan) en enable (maak verandering mogelijk). De werkelijke uitdaging ligt in het meer sexy maken van de ecologische alternatieven. Groen zijn betekent niet met geitenwollen sokken in boomhutten zitten. Vandaag is het perfect mogelijk tegelijk luxueus, kwalitatief en milieuvriendelijk te leven.’’
Terra Reversa
Peter Tom Jones is burgerlijk ingenieur milieukunde en doctor in de toegepaste wetenschappen. Momenteel werkt hij als postdoctoraal onderzoeker aan de KU Leuven. Hij publiceert en geeft lezingen over globalisering, duurzame ontwikkeling, klimaat, biodiversiteit en ecologische economie. Omdat de koppeling tussen het sociale en het ecologische voor hem essentieel is, zet de academicus zich tegelijk in voor diverse sociale en ecologische bewegingen. Jones raakte bekend door zijn boeken Ya Basta! Globalisering van onderop; Terra Incognita. Globalisering, ecologie en rechtvaardige duurzaamheid; enHet klimaatboek. Pleidooi voor een ecologische omslag. In het tijdschrift Oikos verzorgde hij drie jaar lang de rubriek ‘Terra Incognita’, waarin hij op basis van recente vakliteratuur de toestand van de aarde beschreef. In zijn nieuwe rubriek ‘Terra Reversa’ wil Jones nadenken over concrete oplossingen voor de klimaatverandering. Hij is ook een drijvende kracht achter de gelijknamige sociaalecologische denktank Terra Reversa. (EVL)
Meer info en artikels op: http://www.petertomjones.be/.
Streven en klimaatscepticisme
In het januarinummer van Streven verschijnt van Peter Tom Jones en Vicky De Meyere over de ontkenningsmechanismen van de klimaatcrisis het artikel ‘Klimaatsceptici in het tegenoffensief’ (http://www.streventijdschrift.be/ of 03/212.10.20). Op donderdag 17 januari om 19.30 uur spreekt Jones op de millenniumconferentie ‘Kan de wereld nog een eeuwigheid mee?’ in het Cultureel Centrum De Werf in Aalst. Gratis toegang
|
