Peter Tom Jones

Eerstdaags verschijnt het 45e nummer van het weergaloze tijdschrift Oikos. Hieronder vindt u de inhoudsopgave van het nieuwe nummer, met daarin aandacht voor o.a. de voedselcrisis, grassrootsbewegingen inzake 'transition towns', een tweede aflevering van onze rubriek 'Terra Reversa: bouwstenen voor een duurzaamheidstransitie naar een ecologische economie', een reactie op onze eerste aflevering van André Bequé, tal van boekrecensies en nog een heel aantal andere artikels. Volgende week wordt de tekst van Terra Reversa II (ditmaal met "voeding" als centraal consumptiedomein) op deze website gepubliceerd. Daarbij wordt uitvoerig verwezen naar het werk van het SCORE!-netwerk inzake systeeminnovaties voor duurzame productie en consumptie. Terra Reversa I is beschikbaar via deze website:

http://www.petertomjones.be/content/blogsection/16/43/

EDITO

Jef Peeters

Food first!

De huidige voedselcrisis zet ons aan om het voedselsysteem wereldwijd te herzien. Noch een uitbreiding van de vrije markt, noch een nieuwe groene revolutie op industriële leest geschoeid komen daarvoor in aanmerking. Het duurzaam voeden van de wereldbevolking kan door een kleinschalige boerenlandbouw. Maar ook wat we op ons bord willen is daarbij van belang.

Lees de volledige tekst van het edito op de website van www.oikos.be

BUITENLANDSE POLITIEK

Wouter De Vriendt

Kuifje toont zijn tanden in Afghanistan

Op 1 februari 2008 besliste de Belgische regering om extra militairen en 4 F16’s naar Afghanistan te sture, in het kader van de NAVO-operatie ISAF. Bij delen van de publieke opinie, de oppositie, de pers en de civiele samenleving veroorzaakte dat de nodige deining. Deze betwistbare beslissing van de ministerraad is immers niet te beschouwen als een loutere uitbreiding van de Belgische aanwezigheid in Afghanistan, maar als een fundamentele koerswijziging. De auteur pleit wel voor een Belgisch engagement in een brede strategie, waarbij naar een ‘exit’ wordt toegewerkt, maar hij is tegen een Belgische bijdrage in een absurde, buitensporige militaristische logica die enkel tot mislukken gedoemd is.

ECOFEMINISME

Jeanneke van de Ven

Val Plumwood: van ecofeministische rationaliteitkritiek naar intersoortelijke dialoog

Val Plumwood stelt dat de huidige ecologische crises het resultaat zijn van arrogante culturen, die het feit ontkennen dat mensen afhankelijk zijn van de natuur, dat mannen afhankelijk zijn van vrouwen, en dat degenen met economische en beslissingsmacht afhankelijk zijn van onmachtig gemaakte anderen. Culturen gebouwd op het Platoonse dualisme en het empirisme weigeren het belang te erkennen van "de Ander" - natuur, vrouwen, inheemse volkeren, en iedereen die met de minder machtige kant van het rede/materie dualisme geïdentificeerd wordt. Zij analyseert dit hiërarchisch dualisme en pleit voor de overstijging ervan. Zij benadrukt de noodzaak de traditionele Westerse opvatting van rationaliteit te vervangen door een ecologische ethiek gebaseerd op empathie voor de Ander, en stelt het opnemen van de intersoortelijke dialoog voor. In het belang van allen.

DUURZAME STAD

Marc Heughebaert

Stadsmonitor: duurzaamheid ondergesneeuwd in de consensus

Ruim een jaar geleden werd de ‘Stadsmonitor voor leefbare en duurzame Vlaamse Steden – editie 2006’ onder de titel Steden op koers? bekend gemaakt. De stadsmonitor bevat vooreerst een onderdeel over een visie op een leefbare en duurzame Vlaamse stad. Het toont de doelen waar op middellange termijn op gemikt wordt. Het tweede deel omvat een set van 190 indicatoren, die de toestand van de Vlaamse steden cijfermatig beschrijft en daarmee poogt om de belangrijkste maatschappelijke evoluties in die steden in beeld te brengen. Visie en indicatoren zijn in principe onafscheidelijk met elkaar verbonden. Een echt publiek debat over de keuze en inhoud van deze stadsmonitor is er niet geweest. Dit artikel is een poging om daar wat verandering in te brengen.

Rudy Dhont

Transition Town Totnes: een verhaal van aanstekelijke sociaal-ecologische verandering in Engeland.

Op tal van plaatsen praten mensen niet alleen over verandering. En doen ze ook niet meer de moeite om de burchten van de gevestigde belangen (vruchteloos) te bestormen. Ze stappen gewoon resoluut de andere kant op, in de richting van een nieuwe en leefbare toekomst. Eén van die plaatsen is ongetwijfeld Totnes. Als transition town is Totnes het verhaal van lokale veerkracht en gemeenschapsopbouw in antwoord op de uitdagingen van piekolie en klimaatverandering. Een optimistisch, inspirerend en hoopvol verhaal van mensen die de toekomst niet willen afwachten maar mee vorm geven.

ECOLOGISCHE ECONOMIE

Dirk Geldof

Meer, minder of anders? Het debat over groei anno 2008

Met de Verklaring van Tilburg proberen wetenschappers in Nederland en Vlaanderen het debat over groei opnieuw op de agenda te zetten. ‘Grenzen aan de groei’, luidde reeds de titel van het rapport aan de Club van Rome in 1971. De centrale boodschap was dat op een eindige planeet geen oneindige groei mogelijk is. Op basis van scenario’s poogde men de uitputting van energie- en grondstofvoorraden in kaart te brengen. De ontdekking van nieuwe voorraden, de ontwikkeling van nieuwe (ontginnings)technologieën en doorgedreven vormen van recyclage op industriële schaal deden misschien wel de deadlines verschuiven, maar de essentie van de boodschap blijft overeind. De 21ste eeuw wordt de eeuw waarin de betaalbare aardolievoorraden uitgeput zullen raken. En de groeicijfers van ondermeer China wegen zwaar door op de internationale grondstofmarkten. In die context verkent dit artikel het vernieuwde groeidebat.

TERRA REVERSA

Peter Tom Jones, Vicky De Meyere & Els Keytsman

Bouwstenen voor een duurzaamheidtransitie

Deel II : Onze voeding

Anno 2008 bevindt de wereld zich in een ernstige sociale en ecologische duurzaamheidcrisis. ‘Terra Reversa’ verwijst naar de noodzaak van een totale ‘systemische’ omkering van het courante wereldbeeld en de ondersteunende politieke, economische en technologische structuren, en dit volgens de uitgangspunten van de ecologische economie. Op basis van wetenschappelijke vakliteratuur zal een stand van zaken aangegeven worden over mogelijke oplossingsgerichte modellen. Twee complementaire strategieën zijn nodig: technologische verandering en gedragsmatige transitie. We beseffen dat heel wat complexe barrières op het vlak van structuren, wereldbeeld, attitude en gedrag de vereiste veranderingen bemoeilijken. We hanteren het model van de 4 E’s als richtsnoer voor een effectieve transitie naar duurzaamheid: enable, exemplify, encourage, engage. Inzake onze consumptie zijn vier sectoren samen verantwoordelijk voor minstens 70% van onze totale milieu-impact: voeding, mobiliteit, wonen en recreatie/reizen. In de afleveringen van deze rubriek nemen we telkens één sector onder de loep: op welke manier doet zich de problematiek voor, wat zijn de barrières voor meer duurzame patronen, en hoe kunnen alle relevante stakeholders (met in het bijzonder overheden) de 4 E’s concreet realiseren? Deze aflevering handelt over voeding. Daarbij worden ook de acties van EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief) en van Oxfam Wereldwinkels besproken in het licht van een strategie tot voedseltransitie.

FORUM

André Bequé

Het cement voor de bouwstenen

Bij de effectieve strategieën (4 E’s) voor een duurzaamheidstransitie naar een ecologische economie wordt bewust niet gesteund op ‘overtuigen‘ omdat dergelijke acties van overheid en NGO’s bewezen hebben onvoldoende te werken. Toch veronderstellen de strategieën een algemeen verspreide basiskennis om als werkbaar en herkenbaar te kunnen overkomen en effectief te kunnen aanslaan. Een systematische maatschappijleer, die zo objectief mogelijk het bestel van de samenleving beschrijft, maar dus niet op basis van de (neo)klassieke economische theorie, moet dus veralgemeend in de onderwijscurricula opgenomen en op korte termijn aan de hogere leeftijdsgroepen aangeboden worden. Het ERS – Economische Realiteit Systeem – biedt een model waarmee men uit het tunneldenken van het kapitalisme wegkomt, en ecologie en solidariteit volwaardig in het toekomstgerichte model meespelen.

UITGELEZEN

Ignaas Devisch, Marc De Kesel (Red.), Fundamentalisme face to face

Rudi Visker, Lof der zichtbaarheid. Een uitleiding in de hedendaagse wijsbegeerte

Erik Oger, Nachtoog. Schuine wegen van de filosofie

LITERAIR

Don Fabulist

Het daagde uit Stilte