Peter Tom Jones

Mondiale klimaatpoker

Human progress is neither automatic nor inevitable. We are faced now with the fact that tomorrow is today. We are confronted with the fierce urgency of now. In this unfolding conundrum of life and his­tory there is such a thing as being too late... (Martin Luther King Jr., geciteerd in undp, 2007)

Vanwege zijn verregaande impact op andere wereldproblemen is het klimaatvraagstuk hard op weg hét ecologische, economische, sociale en morele vraagstuk van de eenentwintigste eeuw te worden. De opwarming van het klimaat is dan ook een thema waarvan de ernst en de urgentie niet voldoende kunnen worden onderstreept. vn-secretaris-generaal Ban Ki-moon noemde het klimaatprobleem "the defining challenge of our age". Zonder dat velen het beseffen, zijn wij allemaal betrokken bij een onbedoeld maar wel fundamen­teel en potentieel catastrofaal experiment met het klimaat van de planeet aarde. De verstoring van het klimaat kan men vergelijken met een olietanker: het duurt een hele tijd vooraleer hij in gang wordt gezet, maar zodra hij op kruissnelheid is, valt hij nog moeilijk af te remmen. Toch is dat precies wat moet gebeuren. Als de wereld niet snel overgaat tot het nemen van de vereiste maatregelen, dan kunnen de gevolgen van de klimaatwijzigingen bijzonder schadelijk uitvallen en onze capaciteit om ons aan te passen tenietdoen, zo stelt Rajendra Pachauri, voorzitter van het vn-klimaatpanel, in het jongste State of the World Report (2009). Anderzijds, en positiever bekeken: als wij er als wereldgemeenschap voor opteren om dit vraagstuk krachtdadig aan te pakken, dan is het perfect realistisch om de noodzakelijke transitie te maken naar een nieuw type eco­nomie. In vele sectoren van de samenleving kan dat allerlei bij-komende voordelen opleveren.

Wat hieronder volgt, is een kernachtig overzicht van de huidige ken­nis van het klimaatvraagstuk. Hoe verhouden de huidige klimaatwijzigingen zich tot de historische klimaatevoluties? Wat zijn de oorzaken voor de hedendaagse globale opwarming? Wat zullen de komende decennia en eeuwen ons brengen? Welke politieke oplos­singen worden voorgesteld? De antwoorden op deze vragen kunnen in eerste instantie gevonden worden in het vierde evaluatierapport van het VN-klimaatpanel (AR4, IPCC, 2007), de organisatie die in 1988 werd opgericht door de Wereld Meteorologische Organisatie en het milieuprogramma van de VN. In dit rapport evalueert het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) de beschikbare wetenschappelijke, technische en socio-economische vakliteratuur over de risico's van klimaatverandering voor de mens. Het is vandaag het meest wetenschappelijk onderbouwde synthesedocument over het klimaatvraagstuk. Het volgende IPCC-rapport zou verschijnen in 2013. De klimaatwetenschap evolueert echter snel; sinds novem­ber 2007 zijn er al een aantal nieuwe ontwikkelingen. In dit boekje wordt van de meest relevante daarvan een samenvatting gemaakt. Daaruit zal blijken dat op een aantal vlakken de recente ontwik­kelingen sneller dreigen te verlopen dan dat het IPCC in 2007 had kunnen voorspellen.

Een sceptische houding met betrekking tot de aard en omvang van de gevolgen van de klimaatveranderingen is vandaag niet alleen totaal wetenschappelijk achterhaald maar ook ethisch onaanvaardbaar. Bij de bespreking van de belangrijkste klimaataspecten ontkrachten wij, op basis van vakliteratuur, de vaakst gehoorde klimaatsceptische mythes. De wetenschappelijke consensus over de aard, de oorzaken en de ernst van het klimaatvraagstuk is anno 2009 alleen maar ster­ker geworden, voor zover dat nog nodig was (zie literatuuroverzicht van Oreskes, 2004). In de populaire media zijn een kleine schare klimaatsceptici disproportioneel vaak aan het woord gelaten. Dat heeft ertoe geleid dat er een enorme kloof is ontstaan tussen de perceptie van het grote publiek versus de stand van zaken in de klimaatwetenschap zelf. Het klimaatscepticisme is vandaag, naast structurele, culturele en gedragsmatige factoren, nog steeds één van de belangrijkste verklaringen voor het gebrek aan daadkracht bij politci en in de maatschappij in het algemeen. Gegeven de alsmaar toenemende kennis over de potentieel catastrofale gevolgen voor miljoenen tot miljarden mensen in het geval van verdere inactie is klimaatscepticisme anno 2009 inhumaan.