Peter Tom Jones

Edito van Peter Tom Jones verschenen in de Ecobijlage van Mediaplanet, bij De Standaard van 1 maart 2010.

Maak eco mainstream 

We bevinden ons in een opmerkelijke situatie. De kennis over de crisis van de relatie tussen mens en milieu was nooit eerder zo groot. Sinds Al Gore’s ‘An Inconvenient Truth’ is de aandacht voor het klimaat exponentieel gestegen. Ook de bijlage die nu voor u ligt is een bewijs van het groeiende belang dat wordt gehecht aan ecologische oplossingen op het vlak van wonen, voeding, mobiliteit en zelfs mode.

Ondanks de groeiende aandacht voor ecologie daalt de consumptiegerelateerde milieu-impact in de westerse landen nochtans niet. De ecologische voetafdruk van de gemiddelde westerling is veel te hoog en kan onmogelijk veralgemeend worden naar de wereldbevolking. Het respecteren van de ecologische grenzen is nochtans dé basis voor onze sociale en economische ontwikkeling. Daarom is er dringend behoefte aan een transitie naar een nieuw (ecologisch-) economisch model, dat een hoge levenskwaliteit weet te koppelen aan een lage milieu-impact. Voor de westerse landen betekent dit dat zij hun milieubeslag met ongeveer 90 procent moeten verminderen tijdens de komende decennia.

Simpele oplossingen volstaan echter niet voor de buitengewoon complexe problemen. Groene technologische innovatie is slechts een noodzakelijk deel van de oplossing. Technologische efficiëntiewinsten worden immers vaak opgesoupeerd door de (sneller) stijgende consumptie. De verandering moet anders plaatsvinden, meer op systeemniveau. Om de transitie naar duurzame consumptie en productie waar te maken, schuift men drie complementaire routes naar voren: het vergroenen van de productie en de producten, het verschuiven van de vraag naar consumptiedomeinen met een lage milieu-impact en het doen dalen van de vraag naar materiële zaken. Het gaat dus over slimmer produceren en anders, beter en soms ook minder consumeren.

In de praktijk stelt men evenwel vast dat het klassieke milieubeleid wordt beperkt tot het bevorderen van duurzame productie. Slimme consumptie is politiek gezien veel moeilijker te verkopen. Vele politici zijn als de dood om zich te bemoeien met individuele consumptiekeuzes en levensstijlen. Zonder groene levensstijlen is een ecologische samenleving echter onmogelijk. Duurzaamheid moet ‘gemainstreamd’ worden, hetgeen impliceert dat ‘eco’ niet langer de uitzondering is, maar de breed gedragen norm. Om dit te kunnen realiseren zijn er drie essentiële voorwaarden. Primo: de transitie zal sociaal-rechtvaardig of niet zijn. Secundo: een toekomst schetsen van inleveren, van absolute soberheid werkt niet. De voorgestelde omschakeling moet aanlokkelijk zijn. Tertio: duurzame levensstijlen kunnen geen kwestie van individuele verantwoordelijkheid zijn.

Er is met andere woorden nood aan een gecoördineerde strategie om duurzaam gedrag mogelijk te maken voor iedereen, niet alleen voor overtuigde of koopkrachtige burgers. Dit behelst de garantie dat financieel uitnodigende structuren en institutionele regels duurzaam gedrag bevoordelen (encourage), het vereenvoudigen van de toegang tot milieuvriendelijke levensstijlen (enable), het betrekken van mensen in initiatieven om zichzelf te helpen (engage) en overheden die in hun eigen beleid en praktijken het goede voorbeeld geven (exemplify). In deze bijlage wordt alvast aangetoond dat nu reeds tal van attractieve oplossingen en alternatieven binnen handbereik liggen. Nu alleen nog overheden en politici die de moed aan de dag leggen om de transitie naar duurzame levensstijlen structureel te ondersteunen!