Peter Tom Jones

Column verschenen in Koppelteken, het driemaandelijks magazine van Globelink. Zie ook: http://www.globelink.be/kt/nr41.pdf

Voor de pleitbezorgers van duurzame ontwikkeling is de recente jaarwisseling desastreus verlopen. Eind 2009 liep de VN-klimaatconferentie te pletter op de conferentiemuren in Kopenhagen. En begin 2010 zette het georchestreerde klimaatscepticisme een nieuw offensief in in zijn ‘asymmetrische oorlogsvoering’. Vanuit rechts-conservatieve denktanks, rechtstreeks gelinkt aan de fossiele lobby in de VS en dubieuze figuren als Sarah Palin, werd een goed ‘ge-o lie-de’ en effectieve moddercampagne ontwikkeld om het VN-klimaatpanel in diskrediet te brengen. Ondanks de signalen uit de natuur dat de gevolgen van de opwarming (bv. stijging zeeniveau, verlies Noordpoolzee-ijs) zich sneller aan het manifesteren zijn dan aanvankelijk verwacht, wint de ontkenningsindustrie zienderogen aan terrein. Irrationalisme troef!

Voor de kansen op een wettelijk bindend, mondiaal klimaatverdrag is de heropleving van het klimaatsceptisme geen goed nieuws. President Obama zal het buitengewoon moeilijk hebben om zijn klimaatwet door de Senaat goedgekeurd te krijgen. En zonder VS-klimaatwet komt er wellicht geen nieuw mondiaal klimaatakkoord. En laat dat nu een noodzakelijke voorwaarde zijn voor het proces naar mondiale duurzame ontwikkeling. Laten we echter alstublieft niet wachten op een afdoend mondiaal klimaatakkoord om hier en nu de duurzame ontwikkelingsuitdaging aan te gaan, van het lokale, het nationale tot zelfs het Europese niveau. De transitie naar duurzame consumptie en productie vereist dat we niet alleen slimmer produceren maar ook dat we anders, beter en op sommige vlakken minder consumeren. Duurzaamheid moet ‘gemainstreamd’ worden, hetgeen impliceert dat ‘eco’ niet langer de uitzondering is, maar de breed gedragen norm. Om dit te kunnen realiseren zijn er drie essentiële voorwaarden. Primo: de transitie zal sociaal-rechtvaardig zijn of niet zijn. Secundo: een toekomst schetsen van absolute soberheid werkt niet. De voorgestelde omschakeling moet sexy zijn. Tertio: duurzame levensstijlen zijn geen kwestie van individuele dan wel van collectieve verantwoordelijkheid.

Er is dus nood aan een gecoördineerde strategie om duurzaam gedrag mogelijk te maken voor iedereen, niet alleen voor overtuigde of koopkrachtige burgers. Dit behelst de garantie dat financieel uitnodigende structuren en institutionele regels duurzaam gedrag bevoordelen (encourage), het vereenvoudigen van de toegang tot milieuvriendelijke levensstijlen (enable), het betrekken van mensen in initiatieven om zichzelf te helpen (engage) en overheden die in hun eigen beleid en praktijken het goede voorbeeld geven (exemplify). Zo’n beleid levert ons massa’s voordelen op: jobs, energieautonomie, leefbare steden... Voor cynisme is er geen ruimte; optimisme is een morele plicht.

[Peter Tom Jones (KULeuven) is co-auteur van ‘Terra Reversa: de transitie naar rechtvaardige duurzaamheid’ • www.petertomjones.be]