| Naar een nieuwe macro-economie (Voorwoord Jones e.a., Welvaart zonder Groei, Jackson, 2010) |
|
|
|
|
Vandaag werd in een nokvol Zuiderpershuis (200 aanwezigen) het nieuwe boek van Tim Jackson, Welvaart zonder groei, plechtig voorgesteld aan de hand van een lezing van Jackson, een drietal reacties en een uitgebreid debat over ecologische investeringen, de rol van de overheid en het middenveld, de rol van een "Assepoestereconomie". Hieronder drukken we het Vlaamse voorwoord af voor dit boek. Dit voorwoord was ook de basis voor het thans lopende manifest voor een rechtvaardige economie. Peter Tom Jones, 22/9/2010.
Zijn interdisciplinaire aanpak is daar niet vreemd aan. Als directeur van de onderzoeksgroep resolve (Research Group on Lifestyles, Values and Environment), die expertise combineert uit vier verschillende vakgebieden Jackson begint met de empirische vaststelling dat de milieudruk van de totale wereldbevolking de draagkracht van de aarde nu royaal overschrijdt. En dat dit bij business as usual-projecties tegen 2050 zelfs kan oplopen tot het dubbele ervan. Vroeg of laat krijgt de combinatie van opwarming, soortensterfte, verzuring en leegroven van de oceanen, diverse vormen van grondstoffenschaarste en de naderende peak oil gevolgen voor de bestaansbasis van het (menselijke) leven op deze planeet. Het respecteren van bepaalde ecologische grenzen vormt dan ook de niet-onderhandelbare basis voor onze sociale en economische ontwikkeling. Wat we in onze economie uiteindelijk nodig hebben is een steady state of stationaire toestand. In tal van landen in het Zuiden moet er eerst nog een belangrijke groeifase komen met de opbouw van elementaire nutsvoorzieningen. Maar voor de geïndustrialiseerde landen is de boodschap volstrekt anders. Aan de groei van het verbruik van materialen en energie moet hier een einde komen. Sterker nog, een drastische dematerialisering is een noodzakelijke voorwaarde voor ecologische duurzaamheid. De geïndustrialiseerde landen moeten snel 90% minder grondstoffen- en brandstoffen gaan verbruiken dan nu. Deze factor 10-benadering geldt grosso modo ook voor de klimaatdoelstellingen van westerse landen tegen 2050. In hoeverre is het biofysisch en vooral thermodynamisch eigenlijk mogelijk om zo’n radicale loskoppeling te verkrijgen tussen bbp-groei en milieudruk? Zijn er in de praktijk geen technologische grenzen aan de dematerialisering? Of het nu gaat om goederen of diensten, men zal er altijd een bepaalde hoeveelheid grondstoffen, water en energie voor nodig hebben. Het is een illusie om te denken dat het einde van het materiaaltijdperk in zicht is. Jackson stelt terecht dat zij die loskoppeling promoten als een vluchtroute uit het dilemma van de groei beter moeten kijken naar de eenvoudige rekenkunde van de groei.
Hoe economische stabiliteit te verwezenlijken in een stationaire economie?
De bbp-groeidwang van het huidige economische systeem moet dus beëindigd worden. Er moet een transitie komen naar een economisch model dat een hoge levenskwaliteit weet te koppelen aan een lage milieudruk, waarbij consumptiegroei niet langer noodzakelijk is. Die transitie is niet evident, juist vanwege het dilemma van de groei. Wanneer groei achterwege blijft, raken politici in paniek. Ondernemingen komen in de problemen. Werknemers verliezen hun baan en zelfs hun huis. Een negatieve spiraal dreigt, zoals we weten uit de crisis van 2008 en vele voorgaande recessies: als de groei lager ligt dan de productiviteitsgroei, daalt het aantal banen. Vakbonden zijn dan ook heel voorzichtig als het huidige groeimodel door academici ter discussie wordt gesteld. De kwestie is dezer dagen scherper dan ooit omdat de meeste rijke landen tegen een enorme schuld aankijken en grote toenemende pensioenlasten te wachten staan. Traditioneel werden dergelijke uitdagingen te lijf gegaan door de economische koek te laten groeien. Nu komen aandraven met twijfel over de groei ligt erg moeilijk. Dat beseffen we maar al te goed. Wegens de ecologische grenzen kan het dilemma van de groei echter niet langer genegeerd worden. Hoe moeilijk ook, een oplossing moet worden gevonden. Het schort echter aan een macro-economisch model dat economische en sociale stabiliteit kan garanderen in afwezigheid van een eindeloze consumptiegroei. We beschikken nog niet over een model dat aangeeft hoe de macro‑economische indicatoren (productie, consumptie, investeringen, handel, kapitaal, openbare uitgaven, arbeid, geldaanbod, enz.) reageren bij zo’n transitiebeleid. Jackson gaat in dit boek dieper in op het ontwerpen van zo’n robuust sociaal‑rechtvaardig én ecologisch macro‑economisch model. Hij gaat daarbij een flinke stap verder dan wat twee generaties ecologisch economen realiseerden. Zijn theoretisch raamwerk is verhelderend en innovatief. Hierin ligt één van de absolute meerwaarden van dit boek.
De weg naar rechtvaardige duurzaamheid
Blijft natuurlijk de vraag over de te volgen weg van het huidige, onduurzame model naar de nieuwe, ecologische economie. En hier ligt net de andere grote meerwaarde van Welvaart zonder groei. Als geen ander slaagt Jackson erin om ook haalbare, concrete stappen voor te stellen in de richting van rechtvaardige duurzaamheid. Een fundamentele transitie naar een andere economie krijgt alleen draagvlak als zij rechtvaardig is. Zo’n just transition houdt volop rekening met de sociale en werkgelegenheidsaspecten van het voorgestelde omschakelingsproces. Sociale dialoog en begeleidende maatregelen zijn essentieel. Anders dan nu mag de economie niet gesneden zijn op de maat van de financieel en politiek machtigen. Samenlevingen horen er greep op te hebben om de economie te sturen in het algemeen belang. Gezien de potentiële kracht die schuilgaat in een verenigd progressief maatschappelijk middenveld, heeft het een historische rol te spelen in het op gang brengen, versnellen en vooral rechtvaardig maken van de broodnodige transitie naar een ander economisch model. Draagvlakcreatie is onlosmakelijk verbonden met wezenlijke beleidsbeïnvloeding. Wie de toekomst wil vormgeven in plaats van er het slachtoffer van te worden, moet pro-actief zijn. Dit boek levert als geen ander de intellectuele bouwstenen voor de transitie naar rechtvaardige duurzaamheid.
Peter Tom Jones (Onderzoeksmanager kuleuven, co-auteur Terra Reversa)
Zie ook Manifest voor een rechtvaardige economie voor een rechtvaardige planeet: |
‘Elke samenleving klampt zich vast aan een mythe. Onze mythe is die van de economische groei.’ Met deze woorden zet prof. Tim Jackson meteen de toon voor zijn beschrijving van de diepgaande structurele crisis waarin het westerse, groeigerichte ontwikkelingsmodel zich bevindt. De tekenen des tijds zijn overvloedig aanwezig en dwingen ons om uitwegen te vinden uit het dilemma van de groei, namelijk dat aanhoudende economische groei ecologisch gezien onmogelijk lijkt, terwijl economische krimp onstabiel is. We zullen noodgedwongen moeten nadenken over het wezen van een florerende economie en begrippen als vooruitgang, welvaart en welzijn. Tim Jackson slaagt er met glans in de bakens te verzetten in het debat rond duurzaamheid en haalbare uitwegen te schetsen uit het dilemma van de groei.
| < Vorige | Volgende > |
|---|
