Peter Tom Jones

In het juli-augustus nummer van Mondiaal Magazine (MO*) werd een stevig onderbouwd en kritisch dossier gepubliceerd over de grondstoffenproblematiek in de wereld en de noodzaak om de transitie te maken naar een koolstofarme recyclage-economie. Hierin wordt ook aandacht besteed aan de (weinig gekende) problematiek van de zeldzame aardmetalen, het belang van cleantech, het nieuwe K.U.Leuven Centre for Resource Recovery and Recycling, het revolutionaire concept Enhanced Landfill Mining en de (te) trage reactie van de politieke overheden. Auteurs van het dossier zijn Alma De Walsche en John Vandaele. (PTJ, Leuven, 29/6/2011)

29 juni 2011 (MO* ) — Nu de rest van de wereld ook begint te consumeren zoals de westerlingen, neemt de druk op grondstoffen toe. Europa, dat kwetsbaar is doordat het veel materialen moet invoeren, pleit er dan ook voor efficiënter met grondstoffen om te gaan. Lukt het om het roer om te gooien?

Download pdf MO*-dossier hier

1. De mens neemt een steeds grotere hap uit de aarde

Het materiaalverbruik van de mensheid is de voorbije honderd jaar verachtvoudigd. Dat blijkt uit een recent rapport van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP), dat ons materiaalverbruik in 2005 schatte tussen 47 en 59 miljard ton. De verachtvoudiging ligt niet zozeer aan de toename van het jaarlijkse verbruik per hoofd, dat de voorbije eeuw verdubbelde van 4,6 ton naar 8,5 ton. De verviervoudiging van de wereldbevolking speelde een grotere rol. Opvallend zijn overigens de grote verschillen in materiaalverbruik tussen landen. India en China doen het in 2005 nog met vijf ton per hoofd, tegen dertien ton in Japan en Europa, 23 ton in de VS en net geen veertig ton in Australië.

Het Bruto Wereld Product –de waarde van alle goederen en diensten op een jaar geproduceerd– steeg de voorbije eeuw met een factor 23, een pak sneller dan het materiaalverbruik. In de twintigste eeuw deed zich dus een zekere “dematerialisering” van de economie voor, vooral in de rijke landen. De consumptie van biomassa nam relatief weinig toe (maal drie), terwijl de consumptie van constructiematerialen (maal 34), industriële mineralen (maal 27), en fossiele brandstoffen (maal twaalf) explodeerde.

(...)

9. Vlaanderen boven

Vlaanderen is een absolute koploper inzake selectieve ophaling en verwerking van afval, daarover is iedereen het eens. De Openbare Vlaamse Afvalmaatschappij (OVAM) speelt daarin een grote rol. Professor Karel Van Acker, coördinator van het Leuven Materials Research Centre: ‘Verder zijn bedrijven als Umicore of Gyproc echte wereldleiders inzake innovatieve recyclage en duurzaam materiaalgebruik. Eigenlijk moet je ons leiderschap op systeemniveau bekijken: overheid en bedrijven zijn ermee bezig. Maar “plan C” is een transitienetwerk met vertegenwoordigers uit alle maatschappelijke geledingen, dat een visie inzake duurzaam materiaalbeheer heeft ontwikkeld. Het is daar dat de Vlaamse chemie de inspiratie voor haar vergroening heeft opgedaan.’

De KU Leuven kreeg dan weer erkenning voor haar expertise toen ze als eerste buitenlandse universiteit werd uitgenodigd om mee te werken aan het Amerikaanse Center for Resource Recovery and Recycling (CR3), een netwerk van twee Amerikaanse universiteiten en een aantal Amerikaanse bedrijven die vooroplopen inzake recyclage. CR3 verricht pre-competitief onderzoek terzake, waarbij het wel de bedrijven zijn –ze betalen elk 20.000 euro per jaar– die uiteindelijk beslissen wat er wordt onderzocht. ‘De projecten die nu al in CR3 lopen, bewijzen toch wel dat het onderzoek een hoge maatschappelijke impact heeft. Voorbeeld daarvan is onderzoek naar de recyclage van fotovoltaïsche materialen en zeldzame aardmetalen uit fosfors’, zegt Peter Tom Jones (CR³/KU Leuven), onderzoeksmanager Industriële Ecologie en auteur van meerdere boeken over de ecologische crisis.

Jones erkent volmondig de Vlaamse verwezenlijkingen maar wil meer daden bij de woorden. ‘Er blijft een grote kloof tussen het discours en de praktijk. Zo is de nieuwe Vlaamse Strategie voor Duurzame Ontwikkeling een doorbraak in het transitiediscours. Zolang dat echter niet leidt tot het stellen van prioriteiten inzake middelen, verandert er niets. In de praktijk kiest de regering nog niet voor die transitie naar een koolstofarme recyclage-economie.’ Ook het ambitieuze project Enhanced Landfill Mining (ELFM) krijgt volgens Jones te weinig steun. Het project wil nagaan hoe oude storten kunnen benut worden als de materiaal- en energiemijnen van de toekomst. Jones leidt het project in Houthalen-Helchteren samen met Group Machiels. Jones: ‘Uit een studie naar de maatschappelijke kosten en baten van ELFM in Vlaanderen blijkt nochtans dat dit concept veel maatschappelijke voordelen heeft: banen, energiewinning, recuperatie van metalen, herwinning van land en natuur… Je zou daar als overheid –met financiële steun– een icoonproject van kunnen maken dat op termijn ook een succesvol exportproduct kan worden.’ Jones hoopt dat de politiek over de partijgrenzen heen een Vlaams succesverhaal wil maken van doorgedreven duurzaam materiaalbeheer en schone technologieën. Er zit alvast een materialendecreet in de pijplijn dat afval meer als grondstof bekijkt. OVAM krijgt in dat ontwerpdecreet de taak de preventie van afval te coördineren. Vraag is of daaronder ook het voorkomen van verspillende producten –type wegwerpfototoestellen– wordt verstaan. Victor Dries van OVAM: ‘Die belangrijke vraag blijft voorlopig open.’

10. Consuminderen, of de olifant in de kamer die weinigen zien staan

Een zeer effectieve manier om zuiniger om te springen met materialen, is minder verbruiken of ervoor zorgen dat verspillende producten niet meer verkocht worden. Jones: ‘Efficiëntie is inderdaad geen synoniem voor effectiviteit. Slimme en duurzame consumptiepatronen blijven een kernonderdeel van elke transitiestrategie.’