Peter Tom Jones

Dr. Ir. Peter Tom Jones (K.U.Leuven) (Keynote Lecture, Vlaams Parlement, 20 jaar Minaraad. Op weg naar een duurzaam 2050, 16/12/2011

Recente wetenschappelijke inzichten bevestigen dat de mondiale milieu-impact de draagkracht van de aarde ruim overschrijdt. Bij ongewijzigd beleid zouden we tegen 2030 twee planeten aarde nodig hebben om de huidige consumptiepatronen te ondersteunen. De gevolgen van deze roofbouw op de planeet laten niet op zich wachten. De aarde warmt op, plant- en diersoorten verdwijnen, oceanen verzuren… Om deze roofbouw te stoppen moeten we leren om ecologische grenzen te respecteren en om die grenzen als uitgangspunt te nemen voor onze sociale en economische ontwikkeling. Dit vergt een ingrijpend transitieproces.

De transitie naar een koolstofarme kringloopeconomie dringt zich ook op omwille van andere, dwingende redenen. Europa beschikt amper over reserves aan fossiele energiebronnen (aardolie, uranium) en andere kritische grondstoffen zoals zeldzame aardmetalen, lithium, cobalt, germanium enz. Wat die laatste groep betreft, dit zijn metalen die strikt noodzakelijk zijn voor de vergroening van de economie (bv. elektrische voertuigen, spaarlampen, zonnepanelen en windmolens). Het probleem is echter dat de toegang voor Europa tot deze grondstoffen in de toekomst flink bemoeilijkt wordt. In het EU-jargon spreekt men over supply risk. De redenen hiervoor zijn de groeiende, wereldwijde vraag naar deze grondstoffen, de beperkte aanwezigheid van deze mineralen, de geografische concentratie van de voorraden (én hun productie) in landen als China, de neiging om exportbeperkingen op te leggen aan deze grondstoffen (cf. zeldzame aarden), de moeilijkheid om alternatieve grondstoffen te vinden met dezelfde functionaliteit enz. Dit alles maakt dat de Europese economie zich in een precaire situatie bevindt. De Europese Commissie is zich hier volop van bewust. De EC lanceerde in januari 2011 Resource Efficiency als een Flagship thema en momenteel wordt hard gewerkt aan een Effective Raw Material Strategy. Grondstofefficiëntie, recyclage en systeeminnovaties zijn hierin essentieel om de transitie te maken naar een koolstofarme recyclage-economie.

Presentatie Jones, 16/12/2011:

http://www.slideshare.net/Peter_Tom_Jones/jones-mina-2011

In zijn bijdrage toont Peter Tom Jones verschillende pistes om materiaalkringlopen slim te sluiten, als een cruciaal onderdeel van een ruimere transitie naar duurzaam materialenbeheer. Specifieke aandacht gaat uit naar urban mining (recyclage van complexe, End-of-Life producten zoals laptops, gsm’s, spaarlampen etc.) en Enhanced Landfill Mining (geïntegreerde valorisatie van opgeslagen afvalstromen in historische stortplaatsen als secundaire materialen en energie, cf. aantal stortplaatsen in Europa: 150.000 à 500.00). Jones houdt een pleidooi voor een paradigma shift waar grondstoffenrecyclage het uitgangspunt vormt voor nieuwe wetgeving, R&D ondersteuning en economische incentieven. Hij bepleit daarbij een verbeterde versie van de ladder van Lansink (de zogenaamde afvalhiërarchie).

Stellingen

In het licht van de precaire grondstoffensituatie van Vlaanderen en Europa…

1. Vereisen Vlaanderen en Europa nieuwe wetgeving die denkt vanuit een circulair i.p.v. een lineair paradigma. De onderste treden van de ladder van Lansink moeten worden aangepast.
2. Zal Vlaanderen massaal moeten investeren in onderzoek naar urban mining, in het bijzonder naar recuperatie van kritische metalen uit elektronisch schroot en ander hoogwaardige “urban waste”.
3. Moet Vlaanderen zijn koploperspositie behouden op het vlak van ELFM: daarvoor zijn aangepaste ELFM-incentieven en nieuwe, aangepaste wetgeving vereist (cf. stelling 1).