Peter Tom Jones

"Prof. Johan Vande Lanotte foefelt met klimaatfiguur", zo luidt het artikel op de voorpagina van De Morgen van vandaag. Dat blijkt althans uit zijn - toch wel merkwaardige - analyse van de evolutie van de Belgische broeikasgasuitstoot. In Het Klimaatboek heb ik samen met Els Keytsman al aangegeven hoe zowel Kris Peeters (CD&V, Vlaams niveau) als Bruno Tobback (SP.A, Federaal niveau) zeer creatief zijn in het positief communiceren van de Belgische en Vlaamse uitstootcijfers. Ook JVDL doet nu volop mee met dit cijfergegoochel. Wel, in dit geval is het geen gegoochel meer, maar regelrechte manipulatie van cijfermateriaal. Zo gebruikt JVDL enkel de cijfers voor 1993, 1999, 2003 en 2006. De hoge pieken in 1996 en 1998, en de tijdelijke daling in 2002 laat hij gewoon weg. Vervolgens trekt hij rechte lijnen door zijn geselecteerde punten om zo tot vooropgestelde conclusies te komen: "Alleen onder Paars was er een daling van de uitstoot." Dit is schabouwelijk. Hieronder vindt u alvast de officiële figuur van de Belgische uitstoot vanaf 1990 tot 2005, met inbegrip van alle cijfers!  Gelukkig is dit gefoefel niet enkel ons opgevallen: zie artikels in De Morgen (zie onder, cf. figuur GvH). 

Een eerlijke analyse toont evenwel andere zaken aan: nl. dat er de laatste 7 jaar hoegenaamd geen sprake is van een reële én structurele trendbreuk qua daling van onze TOTALE uitstoot (CO2, CH4, N2O, fluorgassen). De figuur toont aan dat er momenteel vooral fluctuaties optreden die te maken hebben met toevalsfactoren en éénmalige gebeurtenissen (bv. in 2005: stijging prijs energie, sluiting hoogoven, tijdelijk verminderde activiteit van Sidmar wegens opgelegde quota door het moederbedrijf etc.) Op geen enkele manier is er sprake van een ECHTE daling. Zolang economische groei de alfa en de omega van het beleid blijft, is dat bovendien zeer, zeer onwaarschijnlijk. Verder kan u ook nog een meer uitgebreide analyse lezen van de uitstootcijfers.

Artikel in DM (25/5): "Vande Lanotte foefelt met klimaatgrafiek". 

BRUSSEL l "Professor Vande Lanotte", zei Martine Tanghe glimlachend toen de sp.a-voorzitter woensdagavond in het Campagnejournaal op Eén een mooie grafiek bovenhaalde om te bewijzen dat de socialisten, en niet de groenen, iets hebben gedaan aan de klimaatverandering. Alleen heeft de professor de meest elementaire regels van de statistiek aan zijn laars gelapt toen hij de curve tekende. Volgens de grafiek-Vande Lanotte zou de CO2-uitstoot in ons land sinds 1993 zijn toegenomen, om pas een daling in te zetten vanaf 2003, het jaar waarin de sp.a het departement Leefmilieu overnam van Groen!. De échte grafiek, gebaseerd op cijfers van het kabinet van minister van Leefmilieu Bruno Tobback (sp.a), geeft een heel ander beeld: de CO2-uitstoot bereikte haar piek al in 1996. Volgens Vande Lanotte is er niets aan de hand, omdat de evoluties in de jaren negentig alleen te maken hadden met een hogere of lagere economische groei. "De neerwaartse knik van 2003 is de eerste die structureel is", zegt hij. "Daarom mag ik de grafiek zo tekenen."

Artikel in DM (25/5):  "De grafiek van Johan Vande Lanotte" (GvH) 

Brussel l De grafiek die sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte woensdag tijdens het VRT-campagnejournaal op tafel toverde, toont niet de echte evolutie van de broeikasgasemissies. Juiste cijfers, dat wel, maar erg creatief gebruikt. 'Ik mag dat doen', verdedigt Vande Lanotte zich.

(De Morgen, GvH)

Vande Lanotte schudde de grafiek uit zijn mouw toen hem gevraagd werd waarom iemand die inzit met het klimaat op sp.a zou stemmen, en niet op Groen!. "Dit is de uitstoot van CO2", becommentarieerde hij. "Dat stijgt tot 2003. Vanaf dan is het met 3 procent gedaald. Dat is het moment waarop twee socialistische ministers, eerst Freya Van den Bossche en daarna Bruno Tobback, een akkoord met de gewesten hebben gemaakt om de uitstoot te verminderen. Groen! heeft ongetwijfeld het beste programma, maar om het uit te voeren op het terrein heb je sp.a-Spirit nodig."

Op het eerste gezicht geen speld tussen te krijgen. De grafiek toont inderdaad een geleidelijke stijging van de uitstoot van broeikasgassen tussen 1993 en 2003, waarna de curve begint te dalen. En 2003 was inderdaad het jaar waarin Freya Van den Bossche (sp.a) het als milieuminister overnam van Jef Tavernier (Groen!). Alleen: de grafiek is vakkundig gemanipuleerd. Vande Lanotte heeft een aantal cijfers weggelaten.

De enige juiste grafiek bekom je door alle jaarlijkse CO2-waarden sinds 1990 naast elkaar te zetten. Die lijn toont een sterke toename van de uitstoot tot 1996, daarna een geleidelijke daling, met nieuwe pieken in 1999 en 2003. Dat is trouwens ook de curve waarmee Tobback in februari nog uitpakte om de goede cijfers voor 2005 in de verf te zetten.

In de grafiek van Vande Lanotte zijn alleen de cijfers van 1993, 1999, 2003 en 2006 opgenomen, met het bekende eenduidige beeld als resultaat. Het cijfer voor 2006 is overigens nieuw. We stootten toen nog 97,7 procent uit van het CO2-peil van 1990. Het cijfer ligt amper 0,2 procentpunt onder dat van 2005, terwijl we tegen 2010 naar 92,5 moeten.

Vande Lanotte vindt geen graten in zijn selectieve lezing. Hij wijst erop dat de eerdere dalingen altijd te maken hadden met economische neergang, waardoor de industrie minder vervuilde. "De eerste structurele knik is die van 2003. De knik van 1996 of 1998 zijn dat niet. Er is nooit zo'n grote stijging geweest als in 2003. Vanaf 2004 hebben we een daling, ondanks economische groei. Daarom mag ik de grafiek zo tekenen."

Onze verdere analyse van de cijfers (cf. Klimaatboek en aritkels Keytsman/Jones in DM) 

"Waarom zou ik op sp.a stemmen als Groen! het beste milieu- en klimaatprogramma heeft" vroeg Martine Tanghe aan sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte. Prompt toonde Vande Lanotte een grafiek waaruit moet blijken dat de CO2-uitstoot onder paarsgroen nog flink steeg, en van zodra de socialisten het departement Leefmilieu overnamen, flink daalde. "Structureel zelfs" voegt Vande Lanotte er later in de kranten aan toe. Vande Lanotte goochelt met cijfers net zoals leefmilieuministers Kris Peeters en Bruno Tobback dat eerder al deden. Resultaat: veel verwarring, en de focus ligt niet langer op de echte inzet: hoe laten we de uitstoot niet met kleine stapjes, maar met sprongen dalen?

 Eerst wat over de cijfers. Is de CO2(eq)-uitstoot nu gedaald of niet? Ja. Het zou er nog maar aan mankeren. Maar wie de cijfers van dichtbij bekijkt, stelt enkel kleine schommelingen vast, geen grote dalingen. Bovendien is de daling is niet structureel en het verhaal is veel genuanceerder. Eerder al greep minister Tobback de tweede verjaardag van de inwerkingtreding van het Kyotoprotocol aan om hoeraberichten de wereld in te sturen: "De Belgische CO2-emissie-equivalenten zijn in 2005 gedaald onder het niveau van 1990". Ook dat klinkt beter dan het in werkelijkheid is. Kyoto gaat namelijk over meer dan enkel CO2. Men moet ook rekening houden met andere gassen (lachgas, methaan en fluorgas) die meegeteld worden als CO2-equivalenten. In België lag in 2005 de totale uitstoot in equivalenten 2 procent lager dan in 1990. Die daling is onder meer gerealiseerd door tijdelijke (géén structurele) verminderde activiteit bij Sidmar en Totalfina, en door de sluiting van een Waalse hoogoven. Dat blijkt ook uit de antwoorden die België in december 2006 aan de Europese Commissie heeft gegeven en die pas na inspanningen van de milieubeweging inzake openbaarheid van bestuur werden vrijgegeven. In dat officiële antwoord geven de ministers aan de Commissie toe dat 2005 een uitzonderlijk jaar is. In Vlaanderen is de CO2-uitstoot zelfs toegenomen: in de periode 1990-2005 met maar liefst 12 procent (MIRA-T 2006). De totale uitstoot aan alle broeikasgassen is dan weer ongeveer gestabiliseerd door de daling van de uitstoot van drie andere broeikasgassen. En laat dat nu ten dele toe te schrijven zijn aan de vermindering van de veestapel onder impuls van de afbouwmaatregelen van voormalig minister van Landbouw, Vera Dua.

De ongemakkelijke waarheid is dat we nog mijlenver verwijderd zijn van de Kyotodoelstelling van ocharme -7,5%. Laat staan dat we nog maar stappen zetten richting -90% tegen 2050. Recent nog bleek dat de mondiale uitstoot van CO2 veel sneller steeg dan in de somberste prognoses van het VN-klimaatpanel was voorzien. Oeverloos cijfergegoochel en kinderachtig gezwaai met grafieken helpen ons dan ook geen meter verder. Integendeel, het leidt de aandacht af van waar het debat werkelijk moet over gaan: namelijk over de keuze voor een ander economisch model, dat wel rekening houdt met grenzen die mens en planeet aankunnen. Daarvoor is een totale ommekeer nodig in onze wijze van consumeren, produceren en verplaatsen. Er is dus een trendbreuk nodig, en die kan Vande Lanotte met zijn grafiekje onmogelijk aantonen. We hebben geen kleine schommelingen in uitstoot nodig, maar drastische reducties. In die zin heeft Vandelanotte dan ook niet geantwoord op de prangende vraag van Martine Tanghe.